هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

86

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

روز چهاردهم ؛ روز يك‌شنبه [ 30 ذى حجة الحرام 1251 ه . ق . ] دو ساعت و نيم بعد از طلوع آفتاب ، از « بارفروش » عازم « آمل » شديم . راه به سمت مغرب مىرود ، مايل به جنوب . ربع فرسخ از شهر گذشته ، به پلى « 1 » كه مرحوم « محمد حسن خان قاجار » بر روى رود « بابل » بنا فرموده ، رسيديم . 9 « چشمه » و « طاق » است از « آجر » و « گچ » . پل مضبوط محكمى است [ و ] محتاج به تعمير چندان نشده [ است ] . يك فرسنگ از آن‌جا گذشته ، نهر بزرگى است كه براى زراعت احداث كرده‌اند .

--> ( 1 ) . در قديم بر روى رودخانه بابل در نزديكى شهر پل چوبى وجود داشت كه مسعود غزنوى با لشكريانش به سختى از آن عبور كردند . ( تاريخ بيهقى ، 1 / 553 ) در نيمه دوم قرن پانزدهم محمد حسن خان قاجار ( جد آقا محمد خان ) با صرف 000 ، 12 تومان پل عظيمى بنا كرد كه به نام وى به پل محمد حسن خان معروف گرديد . ( تاريخ طبرستان ، 2 / 105 ؛ شهر بابل ، 68 - 70 ) اين پل 100 متر درازا و 6 متر پهنا و 8 متر ارتفاع و 8 چشمه دارد . ( جغرافياى تاريخى مازندران ، 1 / 106 ) ملگونوف مىگويد : « پلى محمد حسن خان ساخته در 2 ورستى بارفروش . اين پل 5 چشمه و نيكوپلى است و پايه‌هاى سنگى آن‌چنان محكم هستند كه در هنگام طغيان ، آب در او اثر نكند و آهك مصرف شده در آن مانند آهن مىباشد . . . پل خيلى بلند است ولى معمولا هنگام طغيان‌هاى بهارى آب تا طاق چشمه‌ها مىرسد و دهات و دشت‌ها را هم مىگيرد . عرض اين پل زياد نيست و در وسط داراى قوس است . » ( سفرنامه ملگونوف ، 123 ) . دو طاق آن به واسطهء زلزله سال 1236 ه . ق . / 1820 م . خراب شد و پس از مدتى آن را تعمير كردند . اين پل در 3 كيلومترى شهر واقع است و تا سال 1343 ه . ش . راه شوسه بابل به آمل از روى آن مىگذشت . بر سر راه قديم آمل به بابل قرار گرفته و 8 چشمهء آن باقى است و از آجر ساخته شده است . شش چشمهء اصلى آن بزرگتر و دهانهء هريك 755 سانتىمتر است . دو چشمه در دو طرف اين 6 چشمه كوچكتر و پهناى هريك از آنها 410 سانتىمتر است . پهناى پل از پايين 530 و از بالا در حدود 6 متر است . در ازاى پل از ابتدا تا انتهاى جان‌پناه 140 متر است . اين پل را در زمان رضا شاه تعمير كرده‌اند . ( از آستارا تا استارباد ، 4 / 199 - 200 ) .